Jak udzielić pierwszej pomocy na jachcie?
Na jachcie pomoc może być oddalona o wiele godzin, a nie kilka minut. Dlatego po wypadku skipper powinien przejąć dowodzenie, podzielić zadania i dopiero wtedy organizować pomoc medyczną. Załoga zabezpiecza jacht, ocenia stan poszkodowanego i kontaktuje się z ratownikami, a wszystkie czynności wykonuje tak, aby nie narażać siebie ani nie pogorszyć sytuacji.
Co robić po wypadku na jachcie?
Pierwsza pomoc zaczyna się od oceny miejsca zdarzenia. Kołysanie, śliskiego pokładu, pracujące liny, bom albo ogień mogą zagrażać także osobie udzielającej pomocy. Poszkodowanego przenoś tylko wtedy, gdy pozostawienie go w obecnym miejscu jest bardziej niebezpieczne. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa lub głowy ogranicz ruchy do niezbędnego minimum.
Skipper nie powinien próbować robić wszystkiego sam. Jedna osoba może przejąć sterowanie, druga zająć się poszkodowanym, a kolejna przygotować radio i apteczkę. Taki podział ogranicza chaos i pozwala utrzymać kontrolę nad jednostką.
Po zabezpieczeniu jachtu działaj według następującej kolejności:
- Zabezpiecz miejsce zdarzenia – odsuń załogę od bomu, lin, prądu, ognia lub miejsca zalania i załóż środki ochrony, jeśli są dostępne.
- Przejmij dowodzenie – skipper wyznacza konkretne osoby do sterowania, opieki nad poszkodowanym i łączności.
- Oceń przytomność i oddech – sprawdź reakcję na głos i delikatny dotyk, a następnie prawidłowy oddech. Zwróć uwagę na silne krwawienie.
- Wezwij pomoc – przy utracie przytomności, nieprawidłowym oddechu, nieustającym krwotoku, urazie głowy, objawach zawału lub ciężkiej hipotermii nie czekaj na samoistną poprawę.
- Zabezpiecz poszkodowanego przed warunkami – chroń go przed wiatrem, zimnem, słońcem i wilgocią, a jego stan regularnie kontroluj.
RKO na jachcie jest trudniejsza niż na lądzie. Kołysanie, brak stabilnego podłoża i ciasna kabina utrudniają skuteczne uciski klatki piersiowej. Jeśli to możliwe, przenieś poszkodowanego na stabilną, płaską powierzchnię, ale nie rób tego kosztem bezpieczeństwa załogi. Gdy poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO zgodnie z aktualnymi zasadami BLS, użyj AED, jeśli jest dostępny, i wykonuj polecenia dyspozytora lub lekarza konsultującego akcję przez radio.
Nie przerywaj RKO tylko dlatego, że jacht kołysze się lub pomoc jest daleko. Zamiast tego zorganizuj zmianę ratowników, popraw oświetlenie i zabezpiecz miejsce pracy. Jeżeli warunki uniemożliwiają bezpieczne działanie, skipper powinien możliwie szybko zmienić kurs lub pozycję jachtu, aby ułatwić pomoc i ewakuację.
Najczęstsze dolegliwości i urazy na jachcie
Poniższa tabela służy jako szybka orientacja. Nie zastępuje szkolenia ani konsultacji z profesjonalnym ratownikiem. Przy pogarszającym się stanie poszkodowanego zawsze traktuj sytuację jako pilną.
| Dolegliwość | Pierwsza pomoc | Uwagi |
|---|---|---|
| Choroba morska | Przenieś osobę w miejsce o mniejszych wychyleniach, zwykle w środkowej części jachtu. Zapewnij dostęp świeżego powietrza, zachęć do patrzenia na horyzont i podawaj małe ilości płynów, jeśli nie występują uporczywe wymioty. | Obserwuj odwodnienie, osłabienie i zaburzenia świadomości. Leki stosuj tylko zgodnie z ulotką i po uwzględnieniu przeciwwskazań, w tym senności. |
| Hipotermia | Delikatnie wydobądź poszkodowanego z wody, ogranicz jego ruchy, zdejmij mokrą odzież i osłoń go suchymi warstwami oraz folią NRC. Ogrzewaj przede wszystkim tułów, bez gwałtownego rozgrzewania kończyn. | Nie podawaj alkoholu. Nie podawaj płynów osobie nieprzytomnej. Przy splątaniu, ustaniu dreszczy, zaburzeniach oddychania lub utracie przytomności natychmiast wzywaj pomoc. |
| Uraz mechaniczny | Przy krwawieniu zastosuj bezpośredni ucisk opatrunkiem, a przy podejrzeniu złamania unieruchom kończynę w zastanej pozycji. Po uderzeniu bomem kontroluj przytomność, oddech i objawy urazu głowy. | Nie wyciągaj wbitych przedmiotów i nie próbuj nastawiać złamań. Narastająca senność, wymioty, nierówne źrenice lub silny ból wymagają pilnej pomocy. |
| Udar cieplny lub przegrzanie | Przenieś poszkodowanego do cienia, zdejmij nadmiar odzieży i stopniowo chłodź ciało. Przy zachowanej przytomności podawaj małe porcje płynu. | Zaburzenia świadomości, bardzo gorąca skóra, drgawki lub utrata przytomności oznaczają stan nagły. Nie podawaj niczego doustnie osobie nieprzytomnej. |
Uraz po uderzeniu bomem, wciągnięcie dłoni w linę, upadek na pokładzie albo oparzenie z kambuza mogą wyglądać niegroźnie, mimo że dotyczą głębszych tkanek. Nie maskuj silnego bólu dużą ilością leków i nie podawaj preparatów należących do innej osoby. Jeśli poszkodowany ma chorobę przewlekłą, pomagaj mu korzystać z własnych, zaleconych przez lekarza leków, o ile jest przytomny i może je bezpiecznie przyjąć.
Hipotermia wymaga szczególnej ostrożności. Osobę wychłodzoną przenoś spokojnie, najlepiej w pozycji poziomej, ograniczając wstrząsy. Przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij RKO. Wychłodzenie może znacznie spowolnić czynności życiowe, dlatego ocenę oddechu wykonuj uważnie i przez odpowiednio długi czas zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Apteczka jachtowa i przygotowanie załogi
Apteczka powinna być łatwo dostępna, opisana i zabezpieczona przed wilgocią. Nie przechowuj jej w miejscu, do którego można dostać się wyłącznie przez ciasną, zastawioną kabinę. Zawartość dopasuj do akwenu, liczby osób, długości rejsu i możliwości szybkiej ewakuacji. Podstawowe wyposażenie obejmuje:
- opatrunki jałowe, bandaże, plastry, opatrunki uciskowe i rękawiczki jednorazowe
- folię NRC, nożyczki ratownicze, termometr i środek do dezynfekcji ran
- stabilne źródło światła oraz zapasowe baterie do pracy w nocy
- środki zalecone indywidualnie członkom załogi, przechowywane w opisanych opakowaniach
- maseczkę lub folię do prowadzenia oddechów ratowniczych oraz, jeśli jacht ją ma, AED
Przed wypłynięciem skipper powinien przeprowadzić krótką odprawę i sprawdzić:
- Apteczka jest kompletna, sucha i dostępna, a załoga zna jej lokalizację.
- Załoga wie, kto obsługuje radio, kto przejmuje ster i kto udziela pomocy.
- Znane są najważniejsze choroby, alergie i leki przyjmowane przez uczestników rejsu.
- Kamizelki, pasy, światła, środki łączności i sprzęt ratunkowy są sprawne.
- Ustalono sposób wezwania pomocy oraz miejsce, w którym poszkodowany może zostać zabezpieczony.
Kiedy wzywać SAR i co przekazać przez VHF?
Profesjonalną pomoc wzywaj wcześnie, gdy stan poszkodowanego może szybko się pogorszyć albo możliwości załogi są niewystarczające. Dotyczy to między innymi utraty przytomności, nieprawidłowego oddechu, ciężkiego krwotoku, bólu w klatce piersiowej, objawów udaru, ciężkiej reakcji alergicznej, podtopienia, poważnego urazu głowy i umiarkowanej lub ciężkiej hipotermii.
Na morzu użyj radia VHF, najczęściej kanału 16, i stosuj właściwy komunikat alarmowy. Przekaż możliwie zwięźle: pozycję jachtu, nazwę lub znak wywoławczy jednostki, liczbę osób na pokładzie, liczbę poszkodowanych, ich stan, wykonane czynności oraz rodzaj potrzebnej pomocy. Jedna osoba powinna prowadzić łączność, a druga zapisywać zmiany stanu poszkodowanego i przygotować miejsce do ewakuacji.
Skipper zarządza sytuacją, ale nie musi sam rozpoznawać każdego problemu medycznego. W razie wątpliwości opisuj ratownikom objawy, a nie własną diagnozę. Jasna informacja o tym, co się wydarzyło, jak poszkodowany oddycha i jakie działania już podjęto, jest cenniejsza niż przypuszczenia.
Największą różnicę robią przygotowanie, podział zadań i spokojne działanie. Na jachcie pierwsza pomoc często oznacza improwizację, lecz zawsze w granicach bezpieczeństwa. Nie przenoś poszkodowanego bez potrzeby, nie podawaj przypadkowych leków i nie zwlekaj z wezwaniem SAR, gdy sytuacja przekracza możliwości załogi.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
