Prom utknął na Bałtyku – co się stało i jakie są przyczyny?

Główną przyczyną unieruchomienia promów na Bałtyku na początku 2026 roku są ekstremalnie niskie temperatury prowadzące do zalodzenia akwenów, głównie Zatoki Pomorskiej, oraz oblodzenia krytycznych układów statków, takich jak stery strumieniowe i systemy chłodzenia silników. Sytuacja ta, spotęgowana przez sztormowe wiatry, sparaliżowała ruch na kluczowych trasach między Polską a Szwecją. Poniżej analizujemy szczegóły tych zdarzeń i ich wpływ na żeglugę.

Jak ekstremalna zima wpływa na żeglugę promową?

Początek 2026 roku przyniósł nad Bałtyk wyjątkowo surowe warunki atmosferyczne. Temperatury w Skandynawii spadały poniżej -40°C, a w szwedzkiej Laponii odnotowano -43,6°C. Takie wartości bezpośrednio przekładają się na temperaturę wody morskiej, która gwałtownie spada, inicjując proces szybkiego zamarzania.

Fiński Instytut Meteorologiczny podał, że Zatoka Botnicka zamarzła całkowicie około miesiąc wcześniej niż zwykle. Zbite masy lodu pokryły północny akwen, zmuszając do aktywacji wszystkich szwedzkich lodołamaczy oraz piątej już w tym sezonie fińskiej jednostki – Arctia Urho o mocy 16,2 MW. Eksperci Van Ameyde Marine nie mieli wątpliwości, że tak wczesna i intensywna mobilizacja floty lodowej jest wydarzeniem bez precedensu w ostatnich latach.

Bezpośrednie przyczyny unieruchomienia promów

Problemy żeglugowe na Bałtyku nie wynikają wyłącznie z samej obecności kry lodowej. Istotnym czynnikiem są techniczne konsekwencje działania niskich temperatur na mechanizmy jednostek. Zostało to szczegółowo opisane na przykładzie flagowego promu Polskiej Żeglugi Bałtyckiej.

Zalodzenie newralgicznych układów

Prezes PŻB Piotr Redmerski wskazał, że w przypadku promu Varsovia, głównym problemem okazało się oblodzenie systemu chłodzenia silników. Woda zaburtowa, niezbędna do termoregulacji jednostki napędowej, przechodzi przez filtry o drobnych oczkach. W ekstremalnym mrozie tworzące się grudki lodu błyskawicznie je zapychają, odcinając dopływ chłodziwa i unieruchamiając statek. Z kratek ochronnych trzeba było ręcznie usunąć około 7 ton lodu, aby przywrócić sprawność układu.

Kolejnym słabym punktem są stery strumieniowe. Ich oblodzenie powoduje utratę zdolności manewrowych, co uniemożliwia bezpieczne cumowanie. Tego typu usterka dotknęła m.in. Skanię, należącą do Unity Line, która nie była w stanie bezpiecznie przybić do nabrzeża w Ystad.

Pokrywa lodowa na trasie Świnoujście-Szwecja

Zatoka Pomorska, kluczowa dla połączeń ze Świnoujścia, uległa silnemu zalodzeniu. Lód o znacznej grubości tworzył barierę, której standardowe promy pasażersko-towarowe nie mogły samodzielnie pokonać. Efektem było odwołanie rejsów Varsovii, a także pojedynczych kursów Copernicusa i Galileusza.

Dyrektor pionu eksploatacji promów Unity Line, Paweł Wojdalski, przyznał, że sytuacja po ekstremalnie trudnym tygodniu z huraganowymi wiatrami w Szwecji zaczyna wracać do normy, ale silne zalodzenie po polskiej stronie wciąż generuje opóźnienia. Kursowanie najnowszego nabytku floty, promu Jantar, również było zakłócone, gdy 3 i 5 lutego nie mógł on planowo rozpocząć rejsów z Trelleborga.

Przebieg zdarzeń – prom Epsilon uwięziony w lodzie

Najbardziej spektakularnym incydentem było unieruchomienie promu Epsilon rankiem 5 lutego. Jednostka płynąca z Trelleborga do Świnoujścia, około 25 kilometrów przed celem, natrafiła na tak grubą pokrywę lodową, że nie była w stanie samodzielnie kontynuować podróży. Kierowcy ciężarówek, którzy wyszli na pokład, zobaczyli wokół statku bezkresną, zwartą tafle lodu, co zostało uwiecznione na nagraniach.

W przeciwieństwie do problemów technicznych Varsovii, tutaj przyczyną była czysto fizyczna bariera. Epsilon utknął w miejscu, nie mogąc się przebić do portu. Sytuację rozwiązała interwencja znacznie większego, 230-metrowego promu Peter Pan niemieckiego operatora TT Line. Płynący w przeciwnym kierunku kolos skruszył lód i utworzył bezpieczny korytarz żeglowny, którym Epsilon, podążając za nim, bezpiecznie dotarł do Świnoujścia.

Problemy na innych trasach i w innych regionach

Paraliż nie ograniczał się tylko do południowego Bałtyku. Na północy, w rejonie Zatoki Botnickiej, statki towarowe wpadały w lodowe pułapki, wymagając pomocy specjalistycznych jednostek. Zamarznięty akwen Väinameri u wybrzeży Estonii stał się areną dwóch podobnych zdarzeń.

Statek towarowy Friendland, mimo posiadania klasy lodowej A1, okazał się bezradny wobec spiętrzonej wiatrem kry. Na ratunek ruszył zbudowany w gdańskiej stoczni Remontowa Shipbuilding prom Tõll. Wyposażony w pędniki azymutalne, utworzył rynnę w lodzie i eskortował drobnicowiec na otwarte wody. Drugim uwolnionym statkiem był Bugoe, który utknął na płyciźnie po zejściu z kursu, by uniknąć dryfującego lodu.

Sparaliżowane porty – przypadek Stena Spirit

Silny wiatr i oblodzenie doprowadziły również do awarii w samych portach. Prom Stena Spirit podczas cumowania w Karlskronie został uszkodzony i zablokował nabrzeże. Uniemożliwiło to przybicie innym jednostkom. Wysłany z Gdyni prom Stena Ebba przez ponad dobę stał na redzie, a pasażerowie skarżyli się na brak informacji i kończące się zapasy leków. Szwedzka Agencja Transportu zwlekała z wydaniem zgody na wyjście uszkodzonego Spirit do stoczni, co pogłębiło chaos logistyczny.

Jakie rozwiązania wdrażają armatorzy?

Wobec powagi sytuacji operatorzy promowi rozważają daleko idącą zmianę w organizacji żeglugi zimowej. Prezes Redmerski z Polferries przyznał wprost, że przy powrocie ostrych mrozów jednostki mogą być zmuszone do poruszania się w konwojach. Taki system, przypominający żeglugę arktyczną, polega na tym, że najsilniejsza jednostka toruje drogę pozostałym, co minimalizuje ryzyko uwięzienia, lecz drastycznie wydłuża czas podróży.

Dodatkowo, w obliczu całkowitego zamarznięcia akwenów, do akcji wkraczają narodowe floty lodołamaczy. Ich rolą jest nie tylko asystowanie, ale przede wszystkim utrzymywanie stałych korytarzy transportowych w głównych torach wodnych, aby łańcuch dostaw nie został przerwany. Wzmocnienie ochrony filtrów wody chłodzącej i systemów przeciwoblodzeniowych na sterach stało się priorytetem serwisowym.

Konsekwencje dla transportu i logistyki

Każde zatrzymanie promu to nie tylko dyskomfort pasażerów, ale przede wszystkim wymierne straty finansowe. Opóźnienia w dostawach towarów, dodatkowe zużycie paliwa podczas manewrów i postoju oraz ryzyko zerwania łańcuchów dostaw to główne wyzwania dla branży. Nagrania z uwięzionego Epsilona, które obiegły media społecznościowe, unaoczniły skalę problemu.

Jednostki obsługujące połączenia z Trójmiasta kursują bez większych utrudnień, co pokazuje, że problem ma charakter lokalny i dotyka głównie płytkich, szybciej zamarzających zatok. Mimo to, całe zdarzenie brutalnie przypomniało o nieustannych wyzwaniach, przed jakimi staje żegluga na wodach Skandynawii i Bałtyku w okresie zimowym.

Jeśli w przyszłym tygodniu wrócą ostre mrozy, promy będą miały opóźnienia – mówi się, że będą pływać w konwojach.

Charakterystyka jednostek zaangażowanych w zdarzenia

Poniższe zestawienie przedstawia dane techniczne promów i lodołamaczy, które brały udział w opisanych zdarzeniach na Bałtyku. Parametry te obrazują, jak długość i moc jednostki wpływają na jej zdolność do operowania w lodzie: