Empress of Ireland vs Titanic – porównanie katastrof morskich

Empress of Ireland vs Titanic – najważniejsze różnice

Cecha	RMS Titanic	RMS Empress of Ireland
Rok katastrofy	1912	1914
Trasa	Southampton – Nowy Jork	Quebec – Liverpool
Przyczyna	Zderzenie z górą lodową	Zderzenie z norweskim węglowcem SS Storstad
Czas tonięcia	Około 2 godzin i 40 minut	Około 14 minut
Liczba ofiar	Około 1500	Około 1012 według często przyjmowanych danych dochodzeniowych

Przewiń tabelę w bok →

Dane pokazują najważniejszy kontrast. Titanic był znacznie większy i przewoził więcej osób, ale jego zatonięcie trwało długo. Empress of Ireland był mniejszym liniowcem, jednak po zderzeniu został zalany niemal natychmiast, co ograniczyło czas na reakcję do kilku minut.

Jak doszło do obu katastrof?

W przypadku Titanica bezpośrednią przyczyną była kolizja z górą lodową podczas nocnej żeglugi po północnym Atlantyku. Kontakt z lodem uszkodził poszycie na długości kilku przedziałów. Woda zaczęła przelewać się poza granice części grodzi wodoszczelnych, a statek stopniowo tracił pływalność. Załoga miała czas na uruchomienie procedur alarmowych i rozpoczęcie ewakuacji, lecz liczba dostępnych miejsc w szalupach była niewystarczająca.

Katastrofa RMS Empress of Ireland miała inny przebieg. Liniowiec płynący rzeką Św. Wawrzyńca spotkał SS Storstad, norweski węglowiec o długości około 134 metrów. Oba statki początkowo widziały swoje światła pozycyjne, lecz sytuację skomplikowała gęsta mgła. Załogi korzystały z sygnałów dźwiękowych, a oficerowie musieli oceniać kurs drugiej jednostki przy bardzo ograniczonej widoczności.

Około 1:56 dziób Storstad uderzył w prawą burtę liniowca w rejonie śródokręcia. Wzmocniona konstrukcja dziobowa węglowca zadziałała jak klin i wdarła się głęboko w kadłub Empress of Ireland. Decyzja o rozpoczęciu ruchu wstecz po zderzeniu spowodowała odłączenie obu jednostek, lecz jednocześnie zwiększyła napływ wody przez ogromną wyrwę.

Różnica fizyczna między tymi wypadkami była zasadnicza. Titanic zetknął się z nieruchomą przeszkodą, która rozdarła lub odkształciła poszycie na kilku odcinkach. Empress of Ireland został uderzony przez ciężki statek o mocnym dziobie, poruszający się względem niego z dużą energią. Uszkodzenie skoncentrowało się w jednym miejscu, ale było tak rozległe, że woda szybko zalała wnętrze.

Na tempo tonięcia wpłynęły także cechy konstrukcyjne i stan przygotowania jednostki. Empress of Ireland miał 11 przedziałów wodoszczelnych, jednak grodzie były zamykane ręcznie. Dochodzenie zwróciło uwagę, że nie zostały skutecznie zamknięte po kolizji. Dodatkowym problemem były otwarte iluminatory na niższych pokładach. Gdy statek przechylił się na prawą burtę, przez te otwory do środka zaczęły dostawać się kolejne masy wody.

Przechył niemal natychmiast sparaliżował ewakuację. Z dwudziestu szalup opuszczono zaledwie sześć. Łodzie po przeciwnej stronie kadłuba stały się niedostępne, ponieważ zwisały nad przechylonym pokładem. Wielu pasażerów spało i nie zdążyło opuścić kabin. Ostatecznie uratowano 465 osób, a około 1012 zginęło.

Dlaczego Titanic przyćmił Empress of Ireland?

Nie chodzi wyłącznie o liczbę ofiar. Titanic otrzymał wyjątkową oprawę medialną jeszcze przed katastrofą. Był największym i jednym z najbardziej luksusowych statków swojej epoki, a jego reputację wzmacniało przekonanie o niemal nadzwyczajnym poziomie bezpieczeństwa. Zderzenie z górą lodową stworzyło prosty i łatwy do zapamiętania obraz, który szybko zaczął żyć w kulturze popularnej.

Empress of Ireland był ważnym liniowcem transatlantyckim Canadian Pacific Railway, obsługującym trasę między Europą a Kanadą, ale nie stał się symbolem całej epoki. Jego katastrofa była przede wszystkim wypadkiem nawigacyjnym w mgle, z udziałem drugiego statku. Nie towarzyszyła jej równie silna legenda technologicznego triumfu, który miał zostać obalony.

Na słabszą obecność Empress of Ireland w pamięci zbiorowej wpłynęły zwłaszcza trzy czynniki:

• Wojna – do wybuchu I wojny światowej pozostało zaledwie kilka tygodni, więc uwagę opinii publicznej szybko przejęły mobilizacja, walki i kryzys polityczny.
• Inny status statku – Titanic był medialnym symbolem luksusu i postępu, podczas gdy Empress of Ireland pozostawał przede wszystkim sprawnym liniowcem pasażerskim.
• Zmiana kontekstu społecznego – tragedia z 1914 roku została wkrótce zestawiona z ogromem wojennych strat, przez co katastrofa rzeczna zeszła na dalszy plan.

Określenie „zapomniany Titanic” jest więc użyteczne jako skrót, ale nie powinno zacierać różnic. Empress of Ireland nie był mniej tragicznym wydarzeniem dlatego, że rzadziej pojawia się w filmach i podręcznikach. W dużej mierze przegrał z momentem historycznym, w którym doszło do katastrofy.

Czynnik ludzki i lekcje dla żeglugi

W obu przypadkach decyzje ludzi miały znaczenie, choć nie da się sprowadzić całej odpowiedzialności do jednego błędu. Na Atlantyku Titanic płynął w warunkach, w których należało brać pod uwagę ostrzeżenia o lodzie. Na rzece Św. Wawrzyńca załogi Empress of Ireland i Storstad widziały się przed nadejściem mgły, lecz później błędnie oceniły wzajemne położenie i zamiary manewrowe.

W dochodzeniu dotyczącym Empress of Ireland główną odpowiedzialnością obciążono załogę SS Storstad, wskazując na błędną ocenę kursu, prędkości i odległości. Nie oznaczało to jednak pełnej niewinności załogi liniowca. W warunkach ograniczonej widoczności obie strony nie zachowały ostrożności wymaganej przy zbliżaniu się do drugiej jednostki.

Obie katastrofy przypomniały o kilku problemach bezpieczeństwa:

• grodzie wodoszczelne muszą być zamykane szybko i niezawodnie,
• podział kadłuba na przedziały nie wystarczy, jeśli uszkodzenia obejmują zbyt dużą część statku,
• liczba szalup nie gwarantuje ratunku, gdy przechył uniemożliwia ich opuszczenie,
• iluminatory i inne otwory poniżej linii wodnej mogą przyspieszyć zatonięcie.

Po katastrofie Empress of Ireland zwracano uwagę na potrzebę zamykania grodzi podczas nocnej żeglugi i we mgle. Analizowano też konstrukcję dziobów statków, ponieważ pionowa, mocno wzmocniona dziobnica Storstad przyczyniła się do wyjątkowo głębokiego przebicia kadłuba.

Dwa różne miejsca w historii

Titanic zapisał się jako mit epoki edwardiańskiej i punkt odniesienia dla rozmów o bezpieczeństwie, luksusie oraz granicach techniki. Empress of Ireland pozostał świadectwem tego, jak szybko zwykła kolizja w mgle może przerodzić się w katastrofę, gdy uszkodzenie, konstrukcja statku i błędne decyzje załóg nakładają się na siebie.

Obie tragedie miały wspólny wymiar ludzki, lecz ich pamięć ukształtowały różne okoliczności. Historia nie przechowuje wszystkich katastrof z jednakową siłą. Czasem o sławie decyduje skala wydarzenia, a czasem obraz, jaki można z niego zbudować, i moment, w którym świat musiał o nim mówić.