Kiedy zatonął statek Lusitania? Historia katastrofy

Czym była Lusitania?

Lusitania była brytyjskim luksusowym transatlantykiem należącym do linii Cunard. Do służby weszła w 1907 roku i szybko stała się symbolem technicznej przewagi brytyjskiej floty pasażerskiej. Statek łączył dużą prędkość z rozbudowanym wyposażeniem. Na pokładzie znajdowały się między innymi elektryczne windy, telegraf, eleganckie salony i jadalnie.

W chwili zatonięcia Lusitania płynęła z Nowego Jorku do Liverpoolu. 7 maja 1915 roku znajdowała się około 11 mil morskich od Old Head of Kinsale, na południowym wybrzeżu Irlandii. Najważniejsze dane dotyczące liniowca przedstawia tabela:

Statek miał 12 wodoszczelnych przedziałów i uchodził za solidnie skonstruowany. Z tego powodu późniejsze pytania o to, dlaczego po jednym trafieniu tak szybko zatonął, stały się jednym z głównych tematów historycznych sporów.

Jak doszło do zatonięcia Lusitanii?

O godzinie 14:10 dowodzony przez Walthera Schwiegera niemiecki U-20 wystrzelił w kierunku liniowca jedną torpedę. Pocisk trafił Lusitanię w prawą burtę, w części dziobowej. Chwilę później wewnątrz kadłuba nastąpiła druga eksplozja. Jej źródło do dziś nie zostało jednoznacznie ustalone.

Po torpedowaniu statek szybko przechylił się na jedną stronę, co bardzo utrudniło ewakuację. Z 48 szalup ratunkowych udało się wodować tylko sześć. W ciągu 18 minut kadłub został rozerwany, część dziobowa opadła na dno, a rufa przez krótki czas utrzymywała się jeszcze na powierzchni. Spośród około 1960 osób znajdujących się na pokładzie ocalały 764 osoby. Wśród zabitych było 128 obywateli Stanów Zjednoczonych, a także ponad 90 dzieci.

Fakt storpedowania przez U-20 jest dobrze udokumentowany. Nie ma natomiast pełnej zgody co do przyczyny drugiej eksplozji. W źródłach historycznych pojawiają się przede wszystkim następujące hipotezy:

• Amunicja na pokładzie – część badaczy wskazuje na przewożone materiały wojskowe, których obecność była przedmiotem sporów między Wielką Brytanią a Niemcami.
• Pył węglowy – nagromadzony pył mógł, według jednej z hipotez, zapalić się po uderzeniu torpedy i spotęgować uszkodzenia.
• Proszek aluminiowy – pojawiały się twierdzenia, że przewożony materiał mógł uczestniczyć w drugiej eksplozji, ale nie rozstrzyga to sprawy.
• Słabsza konstrukcja lub rozległe uszkodzenia – możliwe, że połączenie trafienia, zalania i problemów z przechyłem doprowadziło do szybkiego zniszczenia kadłuba.

Nie należy przedstawiać żadnej z tych hipotez jako pewnego wyjaśnienia. Kontrowersje podsycały informacje o wojskowym ładunku, niepełne dokumenty oraz stan wraku, który z czasem uległ znacznemu zniszczeniu. Samo zatonięcie było bezpośrednim skutkiem ataku U-20, lecz mechanizm drugiej eksplozji pozostaje kwestią dyskusyjną.

Dlaczego katastrofa miała znaczenie dla USA?

Zatonięcie Lusitanii wywołało silne oburzenie w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Śmierć cywilów, w tym obywateli amerykańskich, pogorszyła stosunki dyplomatyczne między USA a Niemcami. Brytyjska propaganda przedstawiała tragedię jako dowód niemieckiego barbarzyństwa, podczas gdy Niemcy podkreślali, że statek przewoził materiały wojskowe i znajdował się w strefie działań wojennych.

Katastrofa nie spowodowała natychmiastowego przystąpienia Stanów Zjednoczonych do wojny. USA zachowały neutralność jeszcze przez prawie dwa lata. Wydarzenie zmieniło jednak sposób postrzegania wojny przez amerykańską opinię publiczną i osłabiło poparcie dla dalszej neutralności. W 1917 roku, po wznowieniu przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej i kolejnych napięciach, Stany Zjednoczone wypowiedziały Niemcom wojnę.

Data 7 maja 1915 roku jest więc odpowiedzią na pytanie o zatonięcie Lusitanii, ale znaczenie katastrofy wykraczało poza samą tragedię morską. Stała się ona jednym z wydarzeń, które stopniowo przybliżyły USA do udziału w I wojnie światowej.